Pelléas et Mélisande, Nederlandse vertaling
Het symbolisme
Het toneelstuk “Pelléas et Mélisande” van de Belgische toneelschrijver Maurice Maeterlinck ging op 17 mei 1893 in Parijs in première. Het bleef bij die eenmalige uitvoering. De reacties op het stuk waren verdeeld: sommigen spraken van een meesterwerk, anderen vielen in slaap of verlieten de zaal.
Maeterlinck is een representant van het symbolisme, een stroming die tegen het einde van de negentiende eeuw in Frankrijk en België ontstond als reactie op het realisme (De Balzac) en het naturalisme (Zola). Als symbolist omhelst Maeterlinck de opvatting dat achter de zichtbare wereld een diepere, verborgen werkelijkheid schuilt. De ongrijpbaarheid van dit verborgene leidt tot teksten die eerder suggereren dan verklaren. De dialogen lijken daardoor soms onsamenhangend en schijnen doortrokken van een voelbaar, maar niet nader omschreven noodlot. Het speeltempo van het stuk is traag. De zinnen zijn vaak door lange pauzes van elkaar gescheiden en blijven als het ware roerloos in de lucht hangen. Dit geeft het gesprokene een enorme lading.
Hoe kan een componist juist een stuk als dít uitkiezen om er een opera van te maken?
Lang voordat Debussy de tekst van Pelléas et Mélisande onder ogen kreeg, had hij al een duidelijke mening over hoe een muziekdramatisch werk zou moeten zijn: “De tekst moet een opeenvolging van niet te lange scènes bevatten, waarin de dichter de dingen slechts ten halve uitspreekt, zodat de muziek kan uitdrukken waartoe het woord niet in staat is.”
De voorstelling van Maeterlincks Pelléas et Mélisande maakte hem duidelijk dat hij hier het stuk had gevonden waarnaar hij had gezocht.
De vertaling
De vertaling wordt weergegeven in twee kolommen: links, met zwarte letters, de originele Franse tekst; rechts, in blauwe letters, de Nederlandse vertaling. De beide tekstkolommen lopen geheel parallel.
Decorbeschrijvingen en aanwijzingen voor regie en toneelschikking zijn in beide kolommen, tussen de teksten in, met rode letters aangegeven, en wel in het Nederlands. (Aangezien de vertaling bestemd is voor de Nederlandstalige, zou het een onnodige belasting zijn om deze aanwijzingen ook in het Frans aan te bieden.)
Het is de bedoeling dat de tekst wordt meegelezen tijdens het luisteren naar de opera.
Van de vele goede opnamen die er op de markt zijn, is gekozen voor de dubbel-Cd “Pelléas et Mélisande”, door het Choeur et Orchestre Symphonique de Montréal, onder leiding van Charles Dutoit.
De bestelinfo van de CD is: Decca 4305 022.
De reden voor deze keuze is de hoge kwaliteit van de uitvoering en de overzichtelijke sporenindeling (20 “tracks” op elk van de Cd’s). De nummers van de sporen zijn tussen vierkante haken tussen de tekst aangebracht, zodat het punt waar men is gebleven altijd gemakkelijk kan worden teruggevonden.
Deze CD kan ook bij de Centrale Discotheek Rotterdam (Hoogstraat 110, info@cdr.nl) worden gehuurd, onder vermelding van het productnummer DCX 1330.
Verantwoording
1) Doordat de Nederlandse tekst in de rechter kolom parallel loopt met de Franse in de linker, moest ernaar worden gestreefd de betreffende tekstgedeelten ongeveer even lang te laten zijn. Dit heeft geleid tot concessies. Vaak hadden zinsneden in het Nederlands fraaier gezegd kunnen worden, maar dat was dan ten koste gegaan van het gelijktijdige verloop.
2) De Franse tekst is niet helemaal consequent in het gebruik van vous en tu. Bij vous is er sprake van status en afstand, bij tu is de vertrouwelijkheid groter. Maar de aard van de relaties blijkt in het stuk regelmatig te fluctueren. In het Nederlands is vous daarom consequent door u vertaald en tu door je.
3) In de originele tekst valt de vaak hoogst eigenzinnige interpunctie op. Toch is deze ongewone interpunctie in de Nederlandse vertaling gehandhaafd. Dit op grond van het argument dat bij gelijkheid van inter-punctie de beide kolommen gemakkelijker naast elkaar te volgen zijn.
John de Rooy,
Oktober 2010.
Op- of aanmerkingen kunnen gericht worden aan: johnderooy@hotmail.com.
